در حال ثبت‌نام
مرجع‌شناسی (منبع‌شناسی و طبقه‌بندی منابع)
معرفی دوره
این درس بر پایه درسگفتار آموزشی «منبع‌شناسی و طبقه‌بندی منابع» (رمضانعلی بذرافشان)، در قالب پنج فصل و شانزده جلسهٔ درسی، با جدول‌های کامل سازمان‌دهی شده است. مطالعهٔ این درس سه هدف به‌هم‌پیوسته را دنبال می‌کند که ترتیب آنها نیز ترتیب طبیعی کار یک پژوهشگر است: منبع‌شناسی عمومی، منبع‌یابی و منبع‌شناسی هدفمند. بخش‌های مربوط به موتورهای جستجوی هوشمند و ابزارهای هوش مصنوعی، محتوایی مکمل‌اند که برای روزآمدسازی درس افزوده شده‌اند.
این دوره ۱۶ جلسه دارد که آنلاین و جلسه‌به‌جلسه در «میز کار» شما خوانده می‌شوند. هر جلسه یک خودآزمایی دارد که پس از ثبت، پاسخِ درستِ هر پرسش را با توضیح نشان می‌دهد؛ یک جلسه هم پاسخ‌نامهٔ تمرین دارد که پاسخ‌ها را همان‌جا در درس می‌نویسید.
سرفصل‌های دوره
فصل اول: مبانی نظری منبع‌شناسی و کلیات منابع مرجع
- تعریف منبع، منبع‌شناسی و طبقه‌بندی کلی منابع
- کلیات و ارزیابی کتاب مرجع؛ طبقه‌بندی دست اول/دوم؛ واژه‌نامه‌ها
فصل دوم: گونه‌شناسی منابع مرجع عمومی (دست اول و دست دوم)
- دایره‌المعارف‌ها، سالنامه‌ها، دستنامه‌ها، دستورنامه‌ها و راهنماها
- سرگذشت‌نامه‌ها و منابع جغرافیایی؛ کتاب‌شناسی و فهرست‌ها
- مقاله‌نامه‌ها، چکیده‌نامه‌ها، نمایه‌ها؛ منابع غیرکتابی و مواد دیداری-شنیداری
- کاربرد منابع مرجع در فرایند پژوهش؛ گزینش گروهی کتاب‌های مرجع
فصل سوم: کتابخانه‌شناسی و ساختار کتاب
- کتابخانه و انواع آن؛ رده‌بندی دیویی و کنگره؛ شیوه‌های بهره‌گیری
- کتاب به‌عنوان مهم‌ترین منبع کتابخانه: تاریخچه، قطع و اجزای کامل
- سایر منابع کتابخانه؛ ویژگی‌های کلی منابع مرجع
فصل چهارم: منابع مرجع تخصصی در مطالعات اسلامی
- لغت‌نامه‌ها و دایره‌المعارف‌های تخصصی در مطالعات اسلامی
- فرهنگ اصطلاحات، فرهنگ شرح‌حال، طبقات و کتاب‌شناسی تخصصی اسلامی
فصل پنجم: روش‌شناسی عملی پژوهش — از گام‌های گردآوری تا اعتبارسنجی و کاربست
- گام‌های پنج‌گانهٔ عملی گردآوری اطلاعات
- موتورهای جستجو، کتابخانه‌های دیجیتال و بانک‌های اطلاعاتی؛ هوش مصنوعی
- علم‌نت؛ اطلاع‌یابی و نقد کتاب؛ پایگاه‌های استنادی و جستجوی مقالات؛ ابزارهای هوش مصنوعی
- طبقه‌بندی منابع اطلاعاتی (اولیه/ثانویه/لایهٔ سوم)، سواد اطلاعاتی، و اعتبارسنجی تخصصی منابع
- اصول نقد و منبع‌یابی؛ مرور پیشینهٔ تحقیق؛ کاربست جامع: سرگذشت‌نامه‌های ایرانی و اسلامی
این دوره برای شماست، اگر…
- می‌خواهید بدانید منابعِ پژوهشی چند گونه‌اند و هر گونه چه کارکردی دارد.
- برای موضوعِ پژوهشِ خود، روشی مطمئن برای یافتنِ منابعِ لازم می‌خواهید.
- می‌خواهید اعتبار، جایگاه و شیوهٔ درستِ بهره‌گیری از هر منبع را بسنجید.
- باید منبع را در رده‌بندیِ کتابخانه پیدا کنید و مرجعِ دست اول و دست دوم را در تحقیق به کار بگیرید.
سرفصلِ جلسات
- جلسهٔ ۱: تعریف منبع، منبع‌شناسی و طبقه‌بندی کلی منابع
در این جلسه با تعریف «منبع» و «منبع‌شناسی» و سه هدف درس (منبع‌شناسی عمومی، منبع‌یابی و منبع‌شناسی هدفمند) آشنا می‌شوید.
- جلسهٔ ۲: کلیات و ارزیابی کتاب مرجع؛ طبقه‌بندی دست اول/دوم؛ واژه‌نامه‌ها
در این جلسه می‌آموزید کتاب مرجع چیست، چه شش ویژگی مشترکی دارد و با کدام شش معیار ارزیابی می‌شود.
- جلسهٔ ۳: دایره‌المعارف‌ها، سالنامه‌ها، دستنامه‌ها، دستورنامه‌ها و راهنماها
با تعریف، پیشینه، انواع و معیارهای ارزیابی دایره‌المعارف‌ها آشنا می‌شوید و می‌دانید دایره‌المعارف معمولاً به چه نوع پرسش‌هایی پاسخ می‌دهد.
- جلسهٔ ۴: سرگذشت‌نامه‌ها و منابع جغرافیایی؛ کتاب‌شناسی و فهرست‌ها
با سرگذشت‌نامه‌ها و عناوین گوناگون آنها، پنج مصداق منابع جغرافیایی و جایگاه نشریات دولتی آشنا می‌شوید.
- جلسهٔ ۵: مقاله‌نامه‌ها، چکیده‌نامه‌ها، نمایه‌ها؛ منابع غیرکتابی و مواد دیداری-شنیداری
با سه گونهٔ پایانی منابع مرجع دست دوم — مقاله‌نامه، چکیده‌نامه و نمایه — و انواع و معیارهای ارزیابی آنها آشنا می‌شوید.
- جلسهٔ ۶: کاربرد منابع مرجع در فرایند پژوهش؛ گزینش گروهی کتاب‌های مرجع
می‌بینید منابع مرجع در هر مرحله از فرایند پژوهش، از یافتن موضوع تا تدوین کتاب‌شناسی پایانی، چگونه به کار می‌آیند.
- جلسهٔ ۷: کتابخانه و انواع آن؛ رده‌بندی دیویی و کنگره؛ شیوه‌های بهره‌گیری
با گونه‌های کتابخانه از حیث دسترسی (باز، بسته، نیمه‌باز) و از حیث نوع (عمومی، ملی، دانشگاهی، تخصصی، آموزشگاهی، شخصی) آشنا می‌شوید و دو نظام جهانی رده‌بندی منابع، یعنی دیویی و کنگره، و ساختار شمارهٔ بازیابی کتاب را می‌شناسید.
- جلسهٔ ۸: کتاب به‌عنوان مهم‌ترین منبع کتابخانه: تاریخچه، قطع و اجزای کامل
جایگاه کتاب در میان منابع، سیر تاریخی آن از لوحه‌های گلین تا صنعت چاپ و قطع‌های رایج کتاب را می‌شناسید.
- جلسهٔ ۹: سایر منابع کتابخانه؛ ویژگی‌های کلی منابع مرجع
با پنج نوع دیگر از منابع کتابخانه — نشریات ادواری، پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها، منابع دیداری و شنیداری، میکروفرم‌ها و منابع الکترونیکی — و کاربرد هر یک در پژوهش آشنا می‌شوید.
- جلسهٔ ۱۰: لغت‌نامه‌ها و دایره‌المعارف‌های تخصصی در مطالعات اسلامی
درمی‌یابید چرا مراجعه به لغت‌نامه در تحقیقات اسلامی و حدیثی اهمیتی دوچندان دارد و مهم‌ترین لغت‌نامه‌های عربی کهن و جدید، عربی به فارسی و فارسی را با ویژگی‌ها و شیوه تنظیمشان می‌شناسید.
- جلسهٔ ۱۱: فرهنگ اصطلاحات، فرهنگ شرح‌حال، طبقات و کتاب‌شناسی تخصصی اسلامی
با کارکرد فرهنگ اصطلاحات و نمونه‌های آن در حوزهٔ اسلامی آشنا می‌شوید و انواع سه‌گانه فرهنگ شرح‌حال (عمومی یا اعلام، موضوعی یا طبقات، تک‌نگاری) را با نمونه‌هایشان می‌شناسید.
- جلسهٔ ۱۲: گام‌های پنج‌گانهٔ عملی گردآوری اطلاعات
در این درس پنج گام عملی گردآوری اطلاعات را می‌آموزید: شناسایی و ثبت کتبی منابع، اولویت‌بندی آنها با هفت ملاک، مطالعه هدفمند بسته به نوع نیاز (آدرس‌یابی، شناخت تفصیلی یا اجمالی)، فیش‌برداری، و تنظیم فیش‌ها با کدگذاری موضوعی.
- جلسهٔ ۱۳: موتورهای جستجو، کتابخانه‌های دیجیتال و بانک‌های اطلاعاتی؛ هوش مصنوعی
در این درس با تعریف موتور جستجو و چهار دستهٔ منابع از حیث امدادرسانی به محقق (اعم، عام، خاص، اخص) آشنا می‌شوید و تفاوت کتابخانهٔ دیجیتال، کتاب الکترونیک و کتابخانهٔ مجازی را می‌شناسید.
- جلسهٔ ۱۴: علم‌نت؛ اطلاع‌یابی و نقد کتاب؛ پایگاه‌های استنادی و جستجوی مقالات؛ ابزارهای هوش مصنوعی
در این درس با جویشگر علمی فارسی «علم‌نت» و خدمات آن، مفهوم افزونه و Scholar Button، چهار مهارت اطلاع‌یابی و ابزارها و روش‌های جستجو در وب آشنا می‌شوید.
- جلسهٔ ۱۵: طبقه‌بندی منابع اطلاعاتی (اولیه/ثانویه/لایهٔ سوم)، سواد اطلاعاتی، و اعتبارسنجی تخصصی منابع
در این درس طبقه‌بندی سه‌لایه منابع اطلاعاتی (اولیه، ثانویه و لایهٔ سوم) و انتظارات ما از هر لایه را می‌آموزید و آن را با تقسیم منابع ردیف اول و ردیف دوم مقایسه می‌کنید.
- جلسهٔ ۱۶: اصول نقد و منبع‌یابی؛ مرور پیشینهٔ تحقیق؛ کاربست جامع: سرگذشت‌نامه‌های ایرانی و اسلامی
در این درس می‌آموزید یک منبع را با چه پرسش‌هایی نقد کنید، منبع‌یابی را گام‌به‌گام تا تشکیل پروندهٔ علمی پیش ببرید و برای مرور پیشینهٔ تحقیق از مراجع ادواری و غیرادواری و منابع منتشرنشده بهره بگیرید.
دربارهٔ مدرس
ظرفیتِ دوره محدود است
برای حفظِ کیفیتِ پرسش‌وپاسخ، ظرفیتِ هر دوره محدود نگه داشته می‌شود.
ثبت‌نام در دوره
۵۰۰٬۰۰۰ تومانپرداختِ امن
دیدگاه‌ها