هوش مصنوعی در پژوهش؛ ویژه دین پژوهان

معرفی دوره

درس «هوش مصنوعی در پژوهش» برای طلاب سطح ۳ و ۴ حوزه‌های علمیه طراحی شده است تا نسبت میان فناوری‌های نوین، روش تحقیق، اخلاق پژوهش و اقتضائات علوم اسلامی را به‌صورت منسجم و کاربردی تبیین کند.

این دوره صرفاً آموزش کار با ابزارهای هوشمند نیست؛ بلکه تلاشی است برای تربیت پژوهشگری نقاد، مسئول و توانمند که بتواند از ظرفیت‌های هوش مصنوعی در همه مراحل پژوهش، از تعریف مسئله و مرور منابع تا تحلیل، نگارش، اعتبارسنجی و ارائه علمی، بهره گیرد.

ضرورت دوره

تحولات شتابان فناوری، فرایندهای سنتی پژوهش را دگرگون کرده است. در پژوهش‌های علوم اسلامی نیز حجم گسترده متون دینی، تنوع منابع، پیچیدگی زبان عربی کلاسیک، تعدد منابع حدیثی و فقهی و نیاز به تحلیل‌های تطبیقی، ضرورت آشنایی نظام‌مند با هوش مصنوعی را دوچندان می‌سازد.

در این درس، هوش مصنوعی به‌عنوان دستیار پژوهش معرفی می‌شود، نه جایگزین عقلانیت، اجتهاد و مسئولیت علمی پژوهشگر. از همین رو، آموزش بر پایه شایستگی، مسئله‌محوری، پروژه‌محوری، اعتبارسنجی، اخلاق پژوهش و نیازهای واقعی حوزه سامان یافته است.

خروجی‌های یادگیری

پس از مطالعهٔ این دوره، استاد یا برنامه‌ریزِ درسی می‌تواند:

• مبانی و ضرورتِ درسِ «هوش مصنوعی در پژوهش» را برای حوزه‌های علمیه تبیین کند.
• سرفصل‌های موجودِ این درس را به‌صورتِ علمی ارزیابی و بازطراحی کند.
• الگوی نهاییِ برنامهٔ درسی، چارچوبِ اجرایی و نظامِ ارزشیابی و تضمینِ کیفیتِ آن را به‌کار ببرد.
• الگوی بومیِ آموزش در علوم اسلامی را بشناسد و آن را با استانداردهای بین‌المللی مقایسه کند.
• این درس را با کمکِ راهنمای عملیِ تدریس، سناریوها و الگوهای پیوست اجرا کند.

ساختار آموزشی

این دوره، متنِ کاملِ طراحیِ برنامهٔ درسیِ «هوش مصنوعی در پژوهش» را در ده فصل و پیوست‌ها ارائه می‌کند: مقدمه و روشِ ارزیابی، ارزیابیِ علمیِ سرفصل‌ها، جدولِ تطبیقی و بازطراحی، موضوعاتِ مغفول، الگوی نهاییِ برنامهٔ درسی، چارچوبِ اجرایی و تضمینِ کیفیت، الگوی بومیِ آموزش در علوم اسلامی، مقایسه با استانداردهای بین‌المللی، راهنمای عملیِ تدریس، و نتیجه‌گیریِ کلان. این برنامه برای اجرا در ۱۶ جلسه و ۳۲ ساعتِ آموزشی طراحی شده است؛ طرح درسِ جلسه‌به‌جلسهٔ آن در دورهٔ «هوش مصنوعی در پژوهش؛ طرح درس جامع ویژهٔ طلاب سطح ۳ و ۴» آمده است.